Karper in Nederland

17 apr 2015

Het sportvissen op karper is in Nederland zeer populair. Het is een gewilde vis om te vangen. Met een penhengel lopend langs de waterkant of een weekend lang in een tentje op zoek naar de echt ‘grote jongens’ Voor de sportvisserij is de karper een van de belangrijkste vissoorten in het binnenwater.

Drie- tot vierhonderdduizend sportvissers vissen op karper en voor tienduizenden is karpervissen anno 2014 ‘a way of life’. Het karpervissen zorgt voor een economische omzet van 100 miljoen euro op jaarbasis en 800 mensjaren werkgelegenheid.

Weerstand

Voor een goed karperbestand is een gericht beheer en soms uitzet van vis noodzakelijk. Veel waterbeheerders staan in de huidige tijd van de Kaderrichtlijn Water echter negatief en heel terughoudend ten opzichte van de uitzet van karper. Men vraagt zich af of de vis inheems is of een exoot, vreest verdringing van andere vissoorten en een negatief effect door bodemwoeling op de waterkwaliteit (vertroebeling) en de groei van waterplanten.

Steeds meer hengelsportorganisaties ontmoeten bij het visstand- en visserijbeheer dan ook een grote weerstand ten aanzien van hun inspanningen om een aantrekkelijk karperbestand te realiseren en/of te handhaven.

Inventarisatie wetenschappelijk onderzoek

Voor Sportvisserij Nederland was dit de reden om zo veel mogelijk van de aanwezige wetenschappelijke kennis over karper te verzamelen en te verspreiden. Wereldwijd is hiertoe onderzoek geraadpleegd. Dit resulteerde in het rapport ‘Karper in Nederland’, ruim 200 pagina’s dik met verwijzing naar honderden wetenschappelijke onderzoeken. Het rapport wordt ruim digitaal verspreid binnen de sportvisserij, overheden en water- en natuurbeheerders, adviesbureau’s en onderzoeksinstituten.

Ingegaan wordt op de historie en verspreiding van karper, kweek en uitzettingen in Nederland, de invloed van karper op waterkwaliteit, ecosysteem en de Kaderrichtlijn Water, sportvisserij en karper en het beheer van karper. Het volledige rapport, verdeeld in 5 hoofdstukken:

    0. Voorwoord, inleiding, samenvatting, inhoudsopgave (pdf)
    1. Karper: historie en verspreiding (pdf)
    2. Teelt van karper en karperuitzettingen in Nederland 1850-2014 (pdf)
    3. Karper: waterkwaliteit, ecosysteem en Kaderrichtlijn Water (pdf)
    4. Sportvisserij en karper (pdf)
    5. Beheer van karper (pdf)

    Resultaten

    Geïntegreerd

    Uit de onderzoeken kan worden geconcludeerd dat de karper in Nederland als een inheemse vis kan worden gezien. De kolonisatie via een natuurlijk proces vanuit het vanuit het Rijnstroomgebied in de Middeleeuwen is aannemelijk, mogelijk ondersteund door het toen aanwezige ‘klimaatoptimum’. De mogelijkheid dat al vroeg in het domesticatieproces ook gekweekte exemplaren zich hebben kunnen vermengen met het natuurlijke bestand is niet uit te sluiten. Kweek, uitzettingen en ‘ontsnappingen’ en van daaruit mogelijke verwildering van gekweekte individuen, zijn waarschijnlijk een parallel spoor waarmee de karper haar leefgebied met behulp van de mens heeft uitgebreid.


    In het rapport ‘Karper in Nederland’ komt ook de karperkweek uitgebreid aan de orde.

    Gematigd

    De karper heeft vanuit de biologische eigenschappen van de soort een groot aanpassingsvermogen. Zij kan daarmee een breed spectrum aan habitats en watertypen bewonen en heeft een daarop gerichte levensstrategie. In sommige omstandigheden kan de karper ook een dominante positie in de visgemeenschap innemen. Een groeiend aantal wetenschappelijke rapporten en artikelen uit overwegend de Verenigde Staten en Australië wijst daarbij op de ongewenste impact van karper (introducties).

    In hoge dichtheden (aantal/biomassa/biologische productie) heeft de soort impact op het ecosysteem waarin de vis leeft, de waterkwaliteit en de leefmogelijkheden van andere vissoorten. Hoge dichtheden komen voort uit een hoge natuurlijke rekrutering en productie.

    In de Nederlandse omstandigheden -in feite in geheel West-Europa- komt volgens onderzoek een dergelijke voortplanting en groei van het bestand nagenoeg niet voor. De klimatologische en fysisch-chemische omstandigheden zijn hiervoor meestal onvoldoende geschikt en er is de nodige predatie. Alleen in enkele brakke wateren (kreken) en polders met een hoog chloride gehalte kan in natuurlijke situaties een dicht karperbestand voorkomen, omdat de snoek als predator ontbreekt.

    Omdat in Nederland de natuurlijke aanwas meestal (zeer) laag is, wordt de karper door de visrechthebbende uitgezet als maatregel om voor de sportvisserij aantrekkelijke mogelijkheden te creëren.


    Karperuitzet

    Bodem

    De karper zoekt -net als sommige andere vissoorten- een deel van zijn voedsel in de bodem. Afhankelijk van het aantal vissen zorgt dit volgens de onderzoeken voor een zekere mate van woeling van de waterbodem en daarmee beïnvloeding van de helderheid van het water en de groei van waterplanten (KRW-doelen). Ook de aanwezigheid van andere vissen, krabben, kreeften, tubifex, scheepvaart, recreatievaart, windwerking e.d. speelt hierbij een rol.

    Om te voorkomen dat de karper een ongewenste invloed heeft op de helderheid van het water, de groei van waterplanten en eventuele leefmogelijkheden voor andere vissoorten, is een planmatig en verantwoord visserijbeheer noodzakelijk.

    Waterkwaliteit en welzijn

    De nutriëntenbijdrage (P) uit lokaas lijkt volgens onderzoek voor de meeste wateren onder de 1% te liggen en is daarmee marginaal van invloed op de waterkwaliteit.

    De karper is een sterke vis en de overleving in de praktijk van ‘catch-and-release’ blijkt volgens onderzoek bij een goede behandeling van de gevangen vis bij de 100% te liggen.

    Standpunten karperbeleid Sportvisserij Nederland

    Gebaseerd op de inventarisatie van wetenschappelijke studies staat Sportvisserij Nederland inzake karper voor de volgende punten:

    Planmatig en verantwoord

    1) Uitzet van vis moet binnen een planmatig visstandbeheer plaatsvinden en verantwoord zijn ter zake van het waterbeheer, de functies van het water en de wensen vanuit de sportvisserij. Dit geldt ook wat betreft de karper. Planmatig betekent de cyclus van inventariseren, analyseren, beheren, en weer inventariseren (monitoren). Sportvissers en hengelsportorganisaties dienen dit zo goed mogelijk invulling te geven en waar gewenst kort te sluiten met de verantwoordelijke waterbeheerder.

    Helder plantenrijk water

    2) Bij heldere plantenrijke wateren heeft een biomassa karper van minder dan 100 kg per hectare -welke is samengesteld uit grotere, laag productieve dieren (leeftijdsklasse 4 jaar en ouder)- een nihil tot zeer beperkt effect op het ecosysteem en in het bijzonder de vegetatie.

    Echter, in een situatie waarbij de biomassa wordt ingenomen door kleine, hoog productieve dieren (circa 1-2 kg per stuk), kunnen er door het dan relatief grote aantal karpers (50-100 vissen per hectare) wel negatieve effecten worden verwacht. Deze impact kan vervolgens in de tijd worden versterkt door groei, competitie, productie en een eindbiomassa die dan, afhankelijk van het dragend vermogen, ver boven de 100 kg/ha zal uitstijgen.

    Vanuit extra voorzorg wordt voor heldere plantenrijke wateren een biomassa van 80 kg karper per hectare geadviseerd (grotere, laag productieve dieren).

    Grote, troebele wateren

    3) In grote troebele kunstmatige wateren (rivieren, kanalen, stedelijk gebied) kan volgens onderzoeken zonder probleem een enkele malen groter bestand karper aanwezig zijn. In de praktijk zal dit echter niet voorkomen en met uitzet is dit gezien de kosten nooit te realiseren. In speciale karpervijvers is een bestand van 200 tot 600 kg per hectare goed mogelijk.

    KRW-maatlat

    4) De KRW-maatlat inzake karper behoeft herziening. Zij is onvoldoende onderbouwd en slechts gebaseerd op twee voor Nederland niet representatieve onderzoeken, waarvan één uit Argentinië. Daarnaast is de maatlat ongenuanceerd en worden brasem en karper op één hoop gegooid en als één op één uitwisselbaar gezien. Dit is niet gefundeerd door onderzoek. Het verschil in status voor karper in stilstaande en stromende wateren binnen de KRW roept veel vragen op.

    Ziekten

    5) Onder karpers kunnen zich gevreesde ziekten voordoen (o.a. KHV en KSD) die leiden tot sterfte van grote delen van het karperbestand. Voorzichtigheid is derhalve geboden. Om eventuele uitbreiding / verspreiding tegen te gaan dienen sportvissers de gevangen vis in hetzelfde water terug te zetten. Ongebreidelde uitzet van pootvis is ook niet aan te raden en de vraag is of gekweekte vis niet van een keurmerk moet worden voorzien.

    Lees ook:

      0. Voorwoord, inleiding, samenvatting, inhoudsopgave  (pdf)
      1. Karper: historie en verspreiding (pdf)
      2. Teelt van karper en karperuitzettingen in Nederland 1850-2014 (pdf)
      3. Karper: waterkwaliteit, ecosysteem en Kaderrichtlijn Water (pdf)
      4. Sportvisserij en karper (pdf)
      5. Beheer van karper (pdf)

      Gerelateerde berichten
           22 jun 2017 Automatisch spiegelkarpers matchen 0 259 Binnen de projectgroep SpiegelKarperProject-monitoring wordt momenteel onderzocht of het mogelijk is om terugvangsten automatisch te matchen aan uitgezette spiegelkarpers.      16 feb 2017 'Amsterdamse' spiegelkarper zwemt naar het Haringvliet 0 1463 Met een naam als ‘de Vluchteling’ heb je meteen aandacht. Onze vluchteling heeft echter geen oorlog nodig gehad om andere oorden op te zoeken. En heeft al helemaal niet te dealen met vijandige reacties in het vluchtoord. Sterker, karpers met een rijke reisgeschiedenis worden door riviervissers in de armen gesloten en vertroeteld met namen en lofzangen.      07 sep 2016 Voorlichtingsavonden karpervisvijvers 0 3154 Commerciële karpervisvijvers zijn hot. Ook hengelsportverenigingen kunnen een eigen vijver als karpervisvijver inrichten. Om ze daarbij te ondersteunen organiseert Sportvisserij Nederland door het hele land voorlichtingsavonden over dit onderwerp.      08 jul 2016 Update spiegelkarpers Noord-Willemskanaal 0 2558 In februari 2015 en 2016 zijn in totaal 480 gemerkte spiegelkarpers uitgezet op het Noord-Willemskanaal. Inmiddels zijn we anderhalf jaar verder na de eerste uitzet en rijst de vraag: Hoe is het met de karpers en wat zijn de eerste onderzoeksresultaten? In dit bericht een aantal opvallende terugvangsten en ontwikkelingen.      07 jul 2016 Verantwoord karper uitzetten met nieuwe richtlijnen 0 4494 Op woensdag 6 juli hebben Rijkswaterstaat, de Unie van Waterschappen en Sportvisserij Nederland hun handtekening gezet onder de ‘Richtlijnen voor uitzet van karper’. Daarmee komt er een landelijke aanpak voor de beoordeling van het uitzetten van karper.      12 dec 2014 Geslaagde uitzetting spiegelkarpers in Houten (video) 0 4854 Waterschap, gemeente en AUHV werken samen. Afgelopen vrijdag 5 december heeft de Algemene Utrechtse Hengelaars Vereniging (AUHV) een partij spiegelkarpers uitgezet in het water van de Biezenvelden in Houten. Al eerder vond een uitzetting plaats van enkele schubkarpers en een partij zeelt.      21 okt 2014 Karper in Nederland: historie en herkomst 0 2389 Dit (uitgebreide) artikel verscheen eerder in Visionair 33, oktober 2014. Algemeen wordt aangenomen dat de karper in de middeleeuwen via uitzetting door monniken in ons land terecht is gekomen. Toch bestaan er ook aanwijzingen dat deze veelbesproken vissoort vanuit de Kaspische Zee op eigen kracht ons land heeft bereikt.      23 sep 2014 Alles over de karper en karperbeheer (rapport) 0 6121 Drie- tot vierhonderdduizend sportvissers vissen op karper en voor tienduizenden is karpervissen anno 2014 ‘a way of life’. Het karpervissen zorgt voor een economische omzet van 100 miljoen euro op jaarbasis en 800 mensjaren werkgelegenheid. Voor een goed karperbestand is een gericht beheer en soms uitzet van vis noodzakelijk.      10 sep 2014 Gezamenlijke karperuitzet 0 4508 De Algemene Utrechtse Hengelaars Vereniging (AUHV) en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR ) zullen nog dit jaar gezamenlijk vis uitzetten in de Biezenvelden in Houten. Het gaat hierbij om een hersteluitzet naar aanleiding van een forse vissterfte die in 2012 plaatsvond.      09 okt 2013 Karper: troetelkind met gebruiksaanwijzing 0 2162 De karper is een veelbesproken vissoort. Zowel vanuit de sportvisserij als vanuit het water- en natuurbeheer vraagt én krijgt Cyprinus carpio de aandacht. Als basis voor een verantwoord karperbeheer is recent een stevig literatuuronderzoek uitgevoerd.      22 jul 2013 Oproep: koop geen karper afkomstig uit Nederlands viswater 0 6966 (Bron: deksn.nl) In ons streven om naast de reeds bestaande terugzetverplichting van alle gevangen karper door sportvissers ook te komen tot een algehele terugzetverplichting van alle door beroepsvissers gevangen karper, heeft De KSN een volgende stap gezet.      21 mei 2013 Spiegelkarper versus schubkarper: een knorrende maag maakt minder voorzichtig 0 5927 Duitse onderzoekers voerden proeven uit naar de vangbaarheid en het gedrag van karper in aquaria en kleine vijvers. In de vijvers werd in een periode van 20 dagen 32% van de schubkarpers gevangen, tegen 55% van de spiegelkarpers.
      Divide