2015 - Nederland leeft met vismigratie

De vismigratieknelpunten en -oplossingen van Nederland onder de loep genomen.
Actualisatie landelijke database vismigratie

Download het rapport Nederland leeft met vismigratie 2015 (pdf)

Download de gegevens (xls)


2012 - Nederland leeft met vismigratie

Download het rapport Nederland leeft met vismigratie 2012 (pdf).

Download de gegevens 2011 (Excel).

Download alle bestanden, inclusief losse figuren (zip 11 Mb).

Samenvatting 2015

De aanpak van de vismigratieproblematiek is met de komst van de Europese Kaderichtlijn Water, Benelux-beschikking en het Aalbeheerplan in een stroomversnelling geraakt. De Nederlandse waterbeheerders werken nu aan het vrij maken van migratieroutes voor vis waarin ruim 2.745 prioritaire knelpunten voor migrerende vissen aanwezig zijn. Inmiddels zijn er in Nederland meer dan 1.131 migratievoorzieningen gerealiseerd bij stuwen, sluizen, gemalen en duikers. Ook qua beschikbare technieken ontstaan er steeds meer mogelijkheden en volgen de ontwikkelingen elkaar snel op.

In de periode 2007-2008 is onder aanvoering van Sportvisserij Nederland het landelijke traject ‘Nederland leeft met Vismigratie’ opgezet. Doel van dit traject is het uitvoeren van een voortgangsevaluatie met betrekking tot de aanpak van de vismigratieproblematiek en het verzamelen van kennis over het verbeteren van de vismigratie in Nederland. In dit kader is er een database  gecreëerd met de ligging van alle geprioriteerde vismigratieknelpunten en vismigratievoorzieningen. De basisgegevens zijn aangeleverd door de waterbeheerders. We zijn nu zeven jaar later en de vraag ligt voor in hoeverre er voortgang is geboekt met de aanpak van de vismigratieproblematiek. Hiervoor hebben we in de periode september-november 2014 actuele gegevens opgevraagd bij de waterbeheerders. Dit is een vervolg op een eerdere actualisatie, die in 2012 is uitgevoerd.

De respons op het verzoek van gegevensactualisatie is goed geweest: 26 van de 30 waterbeheerders hebben informatie aangeleverd (ruim 90%). Op zich is dit ook niet verwonderlijk omdat het verzoek om actualisatie van de database onder andere vanuit de waterbeheerders zelf kwam. Vier waterschappen hebben geen geactualiseerde gegevens aangeleverd. Het beeld dat hieronder wordt geschetst is daardoor wellicht nog positiever qua voortgang, omdat de desbetreffende waterschappen vrij actief aan de slag zijn met de aanpak van de vismigratieproblematiek.

Van het totaal aantal vismigratieknelpunten is tot nu toe (tot en met 2014) ruim 40 procent aangepakt (1.131 in aantal). Ongeveer 60% hiervan is uitgevoerd bij stuwen. De uitvoering van maatregelen bij gemalen en sluizen komt de laatste vijf jaar sterk op gang. Ook de intensiteit van het werken aan vismigratiemaatregelen neemt in Nederland snel toe. Van gemiddeld een kleine 30 aangepakte knelpunten per jaar (in de periode 2000-2008) naar 50 per jaar (2009-2011) tot meer dan 150 per jaar (2012-2015). Voor de periode 2016-2027 staan er 592 knelpunten gepland om aangepakt te worden. Om de doelstellingen in 2027 te halen, dient in de periode 2016-2027 de uitvoering van de maatregelen ruim 50 locaties per jaar te worden aangepakt.


Populaire vismigratievoorzieningen bij stuwen zijn cascade en bekken-systemen. Andere type maatregelen zijn echter met een opmars bezig. Gemalen worden vaker aangepast door visvriendelijke pompen te installeren. Waardoor de situatie in ieder geval voor de uittrekkende vissen verbeterd (eenzijdige migratie mogelijk). Bij sluizen wordt vaker een visvriendelijk sluisbeheer toegepast. Het valt op dat voor bijna een vijfde van de aangepakte knelpunten onbekend is welke maatregel is toegepast. De waterbeheerders kunnen in dit geval dus niet aangeven welk type maatregel is toegepast. Indien de waterbeheerders de ontwikkelende database zelf actief gaan bijhouden dan krijgen ze hiermee zelf ook een volledig overzicht in de voortgang, ligging en werking van voorzieningen. We bevelen daarom aan om jaarlijks deze database bij te houden.

Van alle toegepaste maatregelen is ongeveer een vijfde op zijn werking onderzocht, daarvan scoort meer dan 75% positief. Enkele waterbeheerders onderzoeken standaard alle voorzieningen op hun werking. De meesten onderzoeken een deel van hun voorzieningen. Het is duidelijk dat evaluatie van vismigratievoorzieningen (nog) geen standaard onderdeel is van de projectuitvoering. Het valt op dat de beoordeling van de effectiviteit van een voorziening over het algemeen is gebaseerd op expert judgement en kleinschalig onderzoek in het veld. Wetenschappelijk gefundeerde onderzoeken vinden bijna niet plaats. Statistische uitspraken kunnen daarom niet worden gemaakt. Het verdient de aanbeveling om alle evaluaties die in Nederland zijn uitgevoerd te analyseren op methode en uitkomsten en de uitkomsten per type voorziening. Dit levert leerpunten op voor de bouw van toekomstige vismigratie-voorzieningen.

Omdat de ontwikkelingen steeds sneller gaan en er veel praktische kennis wordt ontwikkeld bevelen we aan om actiever kennis te gaan delen met betrekking tot nieuwe technieken en regelmatig hierover te publiceren.

Divide